infographic ongelijkheid gezondsheidszorg o pbasis van huidskleur en etniciteit
AI •

Gezondheidsongelijkheid: Waarom niet iedereen dezelfde zorg krijgt*

Door Rinske

Wat is het probleem?

Mensen met een donkere huidskleur of een niet-Nederlandse achtergrond krijgen vaak slechtere gezondheidszorg en zijn vaker ziek. Dit is geen toeval, maar komt door diepgewortelde problemen in ons zorgsysteem en de samenleving. Het probleem zit in de structuren en systemen, niet in de mensen zelf.

Ras als stempel
Huidskleur wordt gebruikt om mensen in hokjes te plaatsen. Dit leidt tot uitsluiting en achterstelling. Het gaat niet om biologische verschillen, maar om hoe de maatschappij mensen behandelt op basis van hun uiterlijk.

Hoe komt dit?

Historische wortels
Deze ongelijkheid komt voort uit ons koloniale verleden. Landen die vroeger koloniën waren, hebben nog steeds zwakkere zorgsystemen door gebrek aan geld en middelen.

Concrete voorbeelden van ongelijkheid

1. Mensen worden vaker ziek en sterven jonger

  • In Nederland: Mensen met een Turkse, Surinaamse, Antilliaanse of Marokkaanse achtergrond krijgen veel vaker diabetes, en vaak ook op jongere leeftijd. Bij Turkse mannen (45+) heeft maar liefst 44% diabetes – bij autochtone Nederlanders is dit slechts 3%.
  • Moedersterfte: Vrouwen van Surinaamse en Antilliaanse afkomst lopen veel meer risico om te overlijden tijdens of na de bevalling.
    • In de VS: Zwarte Amerikanen en oorspronkelijke bewoners sterven vaker aan ziektes die eigenlijk te voorkomen of te behandelen zijn.

2. De zorg is ingericht op witte mensen; de witte norm

Het zorgsysteem heeft een “witte norm” – alles is ontworpen met witte mensen in gedachten:

Medisch onderzoek sluit anderen uit

  • Onderzoeken worden meestal alleen gedaan met witte deelnemers
  • 90% van genetisch onderzoek is gedaan bij mensen met Europese roots
  • Hierdoor werken behandelingen minder goed voor anderen

Meetapparatuur werkt niet goed bij iedereen
Een gevaarlijk voorbeeld: de saturatiemeter (het knijpertje op je vinger dat meet hoeveel zuurstof in je bloed zit). Dit apparaat is afgesteld op blanke huid en geeft bij mensen met een donkere huidskleur vaak te hoge waardes. Artsen denken dan dat alles goed is, terwijl de patiënt eigenlijk te weinig zuurstof heeft.

Computersystemen discrimineren
AI-systemen in de zorg zijn getraind met gegevens van vooral witte patiënten. Hierdoor:

  • Werken ze slechter voor mensen van kleur
  • Kunnen ze mensen van kleur ten onrechte als “gezonder” bestempelen
  • Krijgen deze mensen daardoor minder zorg toegewezen

Slechte behandeling door zorgverleners
Patiënten met een migratieachtergrond melden vaak dat ze:

  • Niet serieus worden genomen
  • Op een neerbuigende manier worden aangesproken
  • Te maken krijgen met vooroordelen
  • Afstandelijke communicatie ervaren

Wat moet er veranderen?

Het gaat niet om individuele mensen die “gezonder moeten leven”, maar om het hele systeem dat anders moet.

1. Onderzoek en technologie aanpassen

  • Iedereen moet meedoen aan onderzoek: Niet alleen witte mensen, maar alle groepen moeten vertegenwoordigd zijn in medisch onderzoek.
  • Apparatuur testen op iedereen: Alle medische apparaten moeten verplicht getest worden op mensen met verschillende huidskleuren voordat ze gebruikt mogen worden.
  • AI controleren: Voordat nieuwe computersystemen in de zorg worden gebruikt, moet er getoetst worden of ze niet discrimineren.

2. De zorg zelf verbeteren

  • Zorg voor iedereen toegankelijk: Goede, betaalbare zorg moet voor iedereen bereikbaar zijn.
  • Gegevens verzamelen: We moeten beter bijhouden welke groepen mensen welke zorg krijgen, zodat we problemen kunnen zien en oplossen.
  • Zorgverleners trainen: Artsen, verpleegkundigen en andere zorgmedewerkers moeten verplichte training krijgen over vooroordelen en hoe ze die kunnen herkennen en tegengaan.
  • Meer diversiteit: Er moeten meer zorgverleners met verschillende achtergronden komen, ook in leidinggevende functies. Zij zien problemen die andere mensen over het hoofd zien.

3. Verantwoordelijkheid nemen

  • Normen aanscherpen: Gelijke behandeling moet een officieel onderdeel worden van wat “goede zorg” betekent.
  • Meldpunten: Mensen moeten gemakkelijk melding kunnen maken van discriminatie, en daar moet serieus mee worden omgegaan.
  • Geld vrijmaken: Er moet structureel geld komen voor inclusieve zorg – het mag geen extraatje blijven waar we “ook nog even naar kijken”.
  • Aanpak van armoede en slechte huisvesting: Gezondheid hangt samen met waar je woont, hoeveel geld je hebt, en of je schulden hebt. Deze onderliggende problemen moeten ook worden aangepakt.

Conclusie

Gezondheidsongelijkheid is een ernstig probleem dat diep zit in ons zorgsysteem. Van de apparatuur die we gebruiken tot de manier waarop onderzoek wordt gedaan – alles is afgestemd op witte mensen. Dit moet fundamenteel veranderen. Pas dan krijgt iedereen de zorg die hij of zij verdient, ongeacht huidskleur of achtergrond.

*Dit blog is een herschreven versie van een eerder uitgevoerd onderzoek en publicatie op de deze website.

Bronnen

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *