Ergens, jaren geleden, is er een scheidslijn getrokken tussen “zorg” en “ondersteuning”. Aan de ene kant staan wij: mensen die wassen, wonden verzorgen, medicatie controleren en luisteren naar wat iemand echt nodig heeft. Aan de andere kant staat Gerda, met een agenda vol vergaderingen en een ijzeren overtuiging dat het huishoudboekje van de afdeling háár domein is — inclusief de mensen die er wonen.

Ik wil niemand persoonlijk aanvallen. Gerda is vast heel aardig tegen haar buren. Maar zodra ze de afdeling opkomt met een klembord, verandert er iets. Ineens is een revalidatieafdeling geen plek meer waar mensen leren weer zelf te functioneren, maar een jeugdherberg met een hospita die de huisregels handhaaft.

Regel 1: Ontbijt is om 9 uur. Punt.

Mensen mogen uitslapen. Dat is niet mijn persoonlijke mening, dat is gewoon revalidatiegeneeskunde. Slaap is letterlijk therapie. Maar probeer dat maar eens uit te leggen aan iemand wiens grootste zorg is dat de broodkar op tijd retour moet naar de keuken.

Regel 2: Eén beker per kamer

• Een tweede beker kost de organisatie naar schatting vier eurocent.
• Een gefrustreerde familie die geen kopje thee kan aanbieden kost je veel meer vertrouwen.
• Niemand van de verpleging heeft ooit een collectief bekertekort ervaren dat de zorg in gevaar bracht. Wel bezoek dat met scheve ogen naar het dienblad kijkt.

Alsof twee bekers op een nachtkastje de vaatwasser doen instorten, maar één patiënt die niet uitgerust aan zijn dag begint geen enkel probleem is.

Regel 3, 4 en 5, kort door de bocht

Want als je eenmaal begint met tellen, houdt het niet meer op. Een kleine bloemlezing uit het reglement-dat-niemand-heeft-opgeschreven-maar-dat-toch-heilig-is:

• Eigen kussen van thuis? Mag niet, want “brandveiligheid” — terwijl diezelfde persoon al drie weken niet fatsoenlijk slaapt op een ziekenhuiskussen dat aanvoelt als een zak chips.
• Bezoek na 20 uur? Streng verboden, ook als het de enige dochter is die overdag werkt en 80 kilometer moet rijden.
• Als je een rotdag hebt op je kamer eten? ? Nee, dat is “niet de afspraak. Wij eten in de zaal.” — terwijl goed eten ook een voorwaarde is voor een goede revalidatie.

Waar het echt over gaat

Het gaat niet om Gerda. Het gaat om een organisatiecultuur waarin huisregels sneller escaleren dan zorgvragen. Waarin iemand die geen dag klinische verantwoordelijkheid draagt, wél bepaalt hoe een patiënt zijn dag indeelt. En waarin wij, de mensen die de zorg daadwerkelijk leveren, achteraf de gevolgen mogen uitleggen aan een boze familie. En dat is nog het minst. Wanrt zijn wij als verpleegkundigen niet prima in staat om in te zien wat goed is voor de patient? En om samen met de patient belsissingen te nemen, zonder dat Gerda ertussendoor komt fietsen met zelfbedachte regeltjes?

Ik heb niks tegen structuur. Sterker nog, ik hou van een goed protocol — als het tenminste over iets gaat waar we ook echt verstand van hebben. Infectiepreventie? Prima, kom maar door. Medicatieveiligheid? Absoluut, graag zelfs strenger. Maar het aantal bekers op een nachtkastje bepaalt niemand die zijn dienst niet op de vloer doorbrengt.

Zorg verlenen betekent soms ook: nee zeggen tegen regels die niemand kan onderbouwen behalve met “dat hebben we altijd zo gedaan”.

Dus bij deze: een oproep aan alle Gerda’s van deze wereld. Regel vooral de vergaderzalen, de voorraadkast en het eten. Maar laat de zorg over aan de mensen die ’s nachts om drie uur naast een bed staan. Wij weten heus wel wanneer iemand een tweede kopje thee nodig heeft. Of appelsap.