Column · Begeleiding & Identiteitscrisis & Overleven
Van student naar…
ook nog steeds student
Beginnend collega. Zeiden ze.
Ergens in een onschuldig gesprek met mijn leidinggevende stond het: jij gaat een student begeleiden. Drie woorden. Drie kleine woorden. En toch voelde het alsof iemand me een IKEA-kast overhandigde zonder handleiding, zonder schroeven, en met een vriendelijke knipoog van “succes, het is eigenlijk best logisch.”
Het was niet logisch.
Want ik was een jaar geleden zelf nog student. Ik weet nog precies hoe het voelt om de stagebegeleider met te veel respect aan te kijken, elke zin te eindigen op een iets te hoog vraagtonende intonatie, en bij elk compliment te denken: ze meent het niet echt, ze is gewoon aardig.
En nu sta ik aan de andere kant. Nog steeds met dat gevoel — maar nu moet ik doen alsof ik de andere kant ben.
De eerste dag. Of: hoe klein je je kunt maken terwijl je eigenlijk groot moet lijken.
Mijn student heet Lisa. Ze kijkt me aan met de ogen van iemand die een heel semester lang keihard heeft geleerd en nu verwacht dat ik haar ga vertellen wat ze moet doen. Ik kijk terug met de ogen van iemand die gisteravond om elf uur nog heeft gegoogeld: “hoe geef je goede feedback student begeleiding tips.”
We zijn allebei hoopvol. Dat is iets.
“Ben ik bevoegd om dit te beoordelen?” · “Was ik zelf eigenlijk ook zo?” · “Moet ik nu iets zeggen of wachten?” · “Ze kijkt me verwachtingsvol aan. Ik kijk terug. We kijken allebei.” · “Zeg iets.”
Ik zeg iets. Het is niet fout. Het is ook niet briljant. Het is redelijk — en dat blijkt, tot mijn verbazing, soms genoeg.
Feedback geven. Het ambacht van “goed gedaan maar eigenlijk ook niet helemaal.”
Er is een kunst aan het geven van feedback die ik nog steeds niet volledig beheers. De kunst heet: eerlijk zijn zonder iemand het gevoel te geven dat ze beter maar direct kunnen stoppen.
De literatuur noemt dit de sandwichmethode. Positief — kritisch — positief. Ik noem het de meest transparante communicatiestijl die er bestaat, want iedereen weet dat het kritische deel het enige is waar het echt om gaat. Iedereen wacht op het kritische deel. Lisa wacht op het kritische deel. Ik zeg het kritische deel. We zijn allebei opgelucht.
“Je aanpak was zorgvuldig en je communiceerde duidelijk.”
“Was dit goed? Te zacht? Te hard? Had ik eerder iets moeten zeggen? Had ik een voorbeeld moeten geven?”
Feedback geven is ook feedback ontvangen. Over jezelf. Elke keer dat ik iets zeg tegen Lisa leer ik tegelijk iets over hoe ík dingen doe — en waarom.
Het is een rare spiegel, begeleiding. Eentje die je niet hebt besteld maar die toch aan de muur hangt.
Vertrouwen geven. En dan kijken terwijl je handen trillen van terughoudendheid.
Op een gegeven moment moet je loslaten. Dat weet ik. Dat staat ook in elk pedagogisch artikel dat ik heb gelezen. Geef de student autonomie. Laat ze fouten maken. Dat is de leercurve.
Wat ze er niet bij zeggen: je staat er gewoon naast terwijl je dat doet. Je kijkt toe. Je houdt je in. Je denkt aan alles wat je zou doen, hoe je het zou aanpakken, welke zin je zou kiezen — en je zegt niets. Je laat haar. Je geeft haar de ruimte.
Je sterft een klein beetje van binnen.
Niet zoals ik het zou doen. Soms beter. Soms anders. Bijna nooit precies fout. En ik denk: oh. Ze kan het. En dan, een tel later, het ongemakkelijker inzicht: ze kon het al. Ik moest alleen leren dat niet zelf te doen.
Het moment waarop ik snap waarom mensen dit willen blijven doen.
Er is een moment. Ergens halverwege de stage. Lisa doet iets — een handeling, een gesprek, een beslissing — en ze doet het goed. Niet toevallig goed. Bewust goed. Ze weet waarom ze het doet. Ze heeft het zich eigen gemaakt.
En ik zie het. En ik voel iets wat ik niet helemaal kan benoemen. Trots is te groot. Opluchting is te klein. Het zit er ergens tussenin, in de buurt van: dit is waarvoor ik hier sta.
Het is ook een beetje verslaving. Iemand iets zien begrijpen. Iemand groeien. De kleine verschuivingen zien van aarzelend naar zeker. Het is het beste wat er is.
- Dat ik sommige dingen doe op automatische piloot en eigenlijk niet meer weet waaróm.
- Dat uitleggen je eigen begrip scherper maakt.
- Dat “waarom doe je dat zo?” een gevaarlijk goede vraag is.
- Dat mijn manier niet de enige manier is.
- Dat ik ook nog steeds groei. Alleen noemde niemand het meer “stage.”
Van student naar… ook nog steeds student, maar dan anders.
Ik ben niet van student naar begeleider gegaan. Ik ben van student naar ook nog steeds student, maar dan met meer verantwoordelijkheid en minder excuses gegaan. Ik leer nog steeds. Elke dienst. Elke begeleiding. Elke keer dat ik iets moet uitleggen en halverwege denk: wacht, klopt dit eigenlijk?
Het verschil is alleen dat ik nu harder hardop denk. Dat ik mijn twijfels formuleer als leermomenten in plaats van als bewijs dat ik het niet weet. En dat ik, als Lisa me per ongeluk iets leert, gewoon zeg: goed punt.
Want ze heeft gelijk. En dat hoeft niet gek te zijn.
Het is een verkeersplein zonder borden, waar jij net iets langer rijdt en af en toe aanwijzingen geeft — maar ook gewoon meedraait. Meedraait en groeit. Tegelijkertijd. Met iemand die dat van jou niet verwachtte, en die jij daarvoor dankbaar bent.
Zij groeit. Jij groeit. Dat is de deal. Staat alleen nergens op papier.
Groeiend genoeg
om het toe te geven.
Onzeker genoeg om te blijven leren. Eerlijk genoeg om te zeggen dat je student je soms bijleert. En ergens, tussen de eerste ongemakkelijke stilte en het moment waarop Lisa iets doet waar je stil van wordt, weet je weer precies waarom je dit doet.
Disclaimer: Geen studenten zijn beschadigd tijdens het schrijven van deze column. Alle beginnende begeleiders die zichzelf hierin herkennen: jullie doen het goed. Ook al weet je dat zelf nog niet. Dat hoort erbij. En als je twijfelt — vraag het aan je student. Die heeft soms een verrassend helder antwoord.
Geef een reactie